درد شکم، اسهال و یبوست از جمله مشکلات رایج گوارشی در کودکان هستند که اغلب موقتی و بی‌خطر تلقی می‌شوند. 

اما زمانی که این علائم به صورت مکرر و طولانی‌مدت تکرار می‌شوند، 

ممکن است نشانه‌ای از یک اختلال عملکردی جدی‌تر به نام سندرم روده تحریک‌پذیر (Irritable Bowel Syndrome یا IBS) باشند. 

اگرچه IBS بیشتر در بزرگسالان شناخته شده است، اما شیوع آن در کودکان نیز رو به افزایش است

 و می‌تواند پیامدهای مهمی بر سلامت، کیفیت زندگی و حتی فرآیند رشد کودک داشته باشد.

در این مقاله، به بررسی عمیق این سندرم می‌پردازیم 

و ارتباط آن را با مشکلات رشد و نمو کودکان روشن می‌کنیم تا به شما کمک کنیم این مرحله را با آگاهی و آرامش بیشتری پشت سر بگذارید.

سندرم روده تحریک‌پذیر چیست؟

سندرم روده تحریک‌پذیر، یک اختلال عملکردی دستگاه گوارش است. 

این به آن معناست که هیچ آسیب ساختاری یا التهاب قابل مشاهده‌ای در روده وجود ندارد، 

اما عملکرد آن به دلیل اختلال در ارتباط بین مغز و روده مختل می‌شود.

 این اختلال می‌تواند باعث درد مزمن شکم، نفخ و تغییر در عادات اجابت مزاج (مانند اسهال یا یبوست مکرر) شود.
برای تشخیص IBS در کودکان، پزشکان از معیارهای خاصی به نام معیارهای روم IV استفاده می‌کنند که شامل درد شکم حداقل یک بار در هفته برای حداقل دو ماه است، 

به همراه تغییراتی در دفعات یا قوام مدفوع.

علل و پاتوفیزیولوژی: چرا این اتفاق می‌افتد؟

علت دقیق IBS در کودکان کاملاً مشخص نیست، اما چندین عامل به صورت ترکیبی در ایجاد آن نقش دارند:

ارتباط مختل بین مغز و روده (Brain-Gut Axis): سیستم عصبی روده، به طور مستقیم با مغز در ارتباط است. در کودکان مبتلا به IBS

، این ارتباط حساس‌تر و بیش‌فعال است، به طوری که حتی محرک‌های طبیعی مانند عبور غذا یا استرس می‌توانند

باعث درد و اسپاسم شوند.

افزایش حساسیت روده: دیواره روده کودکان مبتلا به IBS ممکن است به درد، گاز و کشیدگی حساس‌تر باشد.

عوامل ژنتیکی: تحقیقات نشان می‌دهند که اگر یکی از والدین مبتلا به IBS باشد، احتمال ابتلای فرزندشان نیز بالاتر است.

عوامل روانی و استرس: استرس، اضطراب و سایر فشارهای روانی می‌توانند علائم IBS را تشدید کنند.

میکروبیوم روده: عدم تعادل باکتری‌های مفید و مضر در روده می‌تواند یکی از عوامل ایجاد IBS باشد.

ارتباط IBS با اختلال در پایش رشد

در نگاه اول، ممکن است ارتباط بین درد شکم و عدم رشد کودک واضح نباشد. اما واقعیت این است که این دو به شدت به هم مرتبط هستند:
 

• 
  کاهش اشتها: درد مزمن شکم، تهوع و نفخ می‌تواند باعث کاهش اشتهای کودک شود و در نتیجه، کودک به اندازه کافی کالری و مواد مغذی مورد نیاز برای رشد را دریافت نمی‌کند.
   
• 
  سوء جذب مواد مغذی: اختلال در حرکات روده می‌تواند بر فرآیند جذب مواد مغذی تأثیر بگذارد، به ویژه ویتامین‌ها و مواد معدنی حیاتی برای رشد مانند روی، آهن و ویتامین B12.
   
• 
  استرس و تأثیر آن بر رشد: استرس مزمن ناشی از درد و ناراحتی می‌تواند بر تولید هورمون‌های رشد تأثیر بگذارد و فرآیند رشد قد و وزن کودک را مختل کند.
   

چالش‌های تشخیصی و درمانی

تشخیص IBS در کودکان نیازمند یک رویکرد جامع است. از آنجایی که هیچ آزمایش قطعی برای تشخیص این سندرم وجود ندارد، پزشک باید سایر بیماری‌ها مانند کرون، کولیت اولسروز، بیماری سلیاک و عدم تحمل لاکتوز را رد کند. این فرآیند ممکن است شامل

 آزمایش‌های خون، آزمایش‌های مدفوع و در موارد نادر، آندوسکوپی باشد.

درمان IBS در کودکان

درمان بر مدیریت علائم و بهبود کیفیت زندگی متمرکز است و ممکن است شامل موارد زیر باشد:

تغییرات رژیم غذایی: مانند رژیم غذایی کم FODMAP، افزایش فیبر و اجتناب از غذاهای محرک.

مدیریت استرس: تکنیک‌هایی مانند یوگا، مدیتیشن و مشاوره با روانشناس کودک می‌تواند به کاهش علائم کمک کند.

دارو درمانی: در موارد شدید، داروهای ضداسپاسم، پروبیوتیک‌ها یا داروهایی برای کنترل یبوست یا اسهال تجویز می‌شوند.

اگر فرزند شما به طور مکرر از درد شکم، یبوست یا اسهال شکایت می‌کند، 

یا نمودارهای رشد او روند ثابتی ندارند، این یک زنگ خطر مهم است که نباید نادیده گرفته شود. 

هرگونه تأخیر در ارزیابی و درمان می‌تواند به ناراحتی‌های طولانی‌مدت و اختلال در رشد و نمو کودک منجر شود.

سخن پایانی: اهمیت مراجعه به متخصص

سندرم روده تحریک‌پذیر در کودکان یک وضعیت پیچیده است که نیازمند رویکرد درمانی چندوجهی است. 

درمان‌های خودسرانه یا توصیه‌های غیرعلمی نه تنها مؤثر نیستند، بلکه ممکن است شرایط را بدتر کنند. 

همکاری با یک فوق تخصص گوارش کودکان می‌تواند به مدیریت علائم و اطمینان از رشد و نمو سالم فرزند شما کمک کند.
درد شکم مکرر، یبوست یا اسهال در فرزندتان ممکن است شما را نگران کرده باشد، 

اما این مشکلات اغلب قابل مدیریت هستند و مراجعه به پزشک متخصص می‌تواند یک برنامه درمانی جامع و شخصی‌سازی‌شده برای فرزندتان فراهم کند. 

هر روزی که رشد فرزندتان به تأخیر می‌افتد، یک فرصت از دست رفته برای آینده اوست.
 

شیوا سادات خلیفه سلطانی

فوق تخصص گوارش اطفال اصفهان

سوابق علمی و تخصصی:
بورد تخصص بیماری‌های کودکان و نوجوانان
 
بورد فوق تخصصی گوارش و کبد کودکان از دانشگاه تهران
 
عضو انجمن گوارش و کبد کودکان ایران
 
عضو انجمن بیماری سلیاک و CF (سیستیک فیبروز) کودکان ایران

خدمات تخصصی دکتر شیوا سادات خلیفه سلطانی:

 گوارش و کبد کودکان1. 

مراقبت‌ها و مشکلات شایع نوزادان و کودکان
کولیک نوزادی (گریه یا بی‌قراری بیش از حد)
زردی طول کشیده نوزادی
ریفلاکس نوزادی و شیرخوارگی
عدم رشد وزن و قد مناسب شیرخواران و کودکان
استفراغ‌های متناوب و طول کشیده
اسهال حاد، طول کشیده و مزمن
یبوست مزمن
دل دردهای شکمی حاد و مزمن
مشکلات بلع (بلع دردناک، گیر کردن لقمه غذا و …)
نفخ و اتساع شکم در کودکان
خونریزی‌های گوارشی در کودکان

حساسیت‌های غذایی2. 

بیماری‌های کبدی و گوارشی تخصصی
بیماری‌های کبدی: هپاتیت ویروسی، اتوایمیون، متابولیک

بیماری‌های التهابی روده: کرون و کولیت اولسرو

سلیاک و CF (سیستیک فیبروز)

 3. اقدامات تشخیصی و درمانی پیشرفته
اندوسکوپی تشخیصی: 

تشخیص زخم‌های گوارشی، باکتری معده، تنگی‌های گوارشی، حساسیت‌های غذایی و التهابات گوارشی

برداشتن پولیپ‌های دستگاه گوارش با کلونوسکوپ

گاستروستومی اندوسکوپیک (تعبیه لوله) جهت تغذیه بیماران خاص

خارج کردن جسم خارجی از معده با اندوسکوپ

 
آدرس مطب :خیابان شریعتی غربی،کوچه بهار(۱۸),مجتمع پزشکی حکیمان.طبقه سوم 

شماره تماس مطب: 

03136249622 

03136260137 


اینستاگرام: 
Dr.shiva.khalifehsoltani